Bu hadis, Muhammed b. Abdullah b. Numar'dan, o da Muhammed b. Bişr'den, o da Abd Hayyan el-Taymi'den rivayet edilmiştir; ancak bu rivayette (İza Waladat al'amah rabbaha) kelimeleri yerine (İza Waladat al'amah Ba'laha) kelimeleri kullanılmıştır, yani cariye efendisine çocuk doğurduğunda.

Bana Ebû-Tâhir Ahmed b. Amr b. Abdillâh b. Amr b. Şerh rivâyet etti. ki: Bize İbn Vehb haber verdi. Dedi ki: Bana Mâlik şunu söyledi: ol ki, her işittiğini söyleyen kimse selâmete eremez. Her işittiğini söyleyip dururken o ebediyyen İmâm da olamaz.»

Bana Muhammed b. Râfi'de rivâyet etti. ki: Bize Abdurrezzâk rivâyet etti. ki: Bize Ma'mer, İbn Tavûs'dan o da babasından, o da İbn Abbâs'dan naklen haber verdi. İbn Abbâs şöyle dedi: hadîsi ancak ve ancak Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem)’den bellenirken bellerdik. Ama sizler her boyayı boyamağa başlayalı heyhat!..»

İbn Abi Malikah'tan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: "Hazreti Abdullah bin Abbas'a (RA) yazdım ve ondan benim için bir kitap yazmasını ve (sahih olan ve yazılmaması gereken konuları) benden gizlemesini rica ettim. O da şöyle dedi: 'Çocuk sahih hadisler arıyor, ben onun için (hadisle ilgili) her konuda (sahih olanları) seçeceğim ve (konuyu ve uydurma hadisleri) çıkaracağım.' (O da şöyle dedi: Hazreti Ali'nin (RA) hükümlerini istedi ve onlardan şeyler yazmaya başladı ve (öyle oldu ki) bir şey olduğunda şöyle derdi: 'Allah'a yemin ederim ki, Hazreti Ali (RA) bu hükmü vermedi, (Allah korusun) sapmış olması hariç (ki bu olmadı.)')

Kuteybe ibn Sa'id bize şöyle rivayet etti: Leyth, İbn 'Ajlan'dan, o da Muhammed ibn Yahya ibn Habban'dan, o da İbn Muhayriz'den, o da el-Sunabihi'den, o da Ubadah ibn el-Samit'ten rivayet ederek bize şöyle dedi: "Ölmek üzereyken yanına girdim ve ağladım. Adam dedi ki: 'Bekle, neden ağlıyorsun? Allah'a yemin ederim ki, şehit olsam bile senin için şahitlik ederim, şefaat etmem istenirse senin için şefaat ederim ve gücüm yeterse sana fayda sağlarım.'" Sonra şöyle dedi: “Allah’a yemin ederim ki, Allah’ın Resulü’nden (sallallahu aleyhi ve sellem) işittiğim hadislerin hiçbirinde size bir fayda yoktur ki, size anlatmamış olayım; bir hadis hariç, onu da bugün size anlatacağım. Etrafım sarılı. Allah’ın Resulü’nün (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu işittim: “Kim ‘Allah’tan başka ilah yoktur ve Muhammed Allah’ın Resulü’dür’ diye şahitlik ederse, Allah ona cehennem ateşini yasaklar.”

Zuhair ibn Harb bana anlattı, Ömer ibn Yunus el-Hanafi bize anlattı, İkrime ibn Ammar bize anlattı, Ebu Kathir bana anlattı, Ebu Hurayra bana anlattı, Allah Resulü'nün (sallallahu aleyhi ve sallam) etrafında oturuyorduk, Ebu Bekir ve Ömer de bizimle birlikteydi, bir grup insan da yanımızdaydı. Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sallam) aramızdan kalktı ve bir süre ortadan kayboldu, biz de konuşmamızı bitirmeden önce öldürüleceğinden korktuk. Çok korktuk, bu yüzden kalktık. Ben ilk korkan oldum, bu yüzden Allah Resulü'nü (sallallahu aleyhi ve sallam) aramaya çıktım, ta ki Ensar'a, özellikle Beni Necar'a ait bir duvara gelene kadar. Etrafında dolaştım, bir kapı aradım ama bulamadım. Sonra dışarıdaki bir kuyudan duvarın içine giren bir dere gördüm—ve bu dereye "rabi" deniyordu—bu yüzden bir tilki gibi sıçrayıp Allah'ın Resulü'nün (sallallahu aleyhi ve sallam) yanına girdim. Ebu Hurayra, "Evet, ey Allah'ın Resulü" dedi. "Sana ne oldu?" diye sordu. Ben de, "Aramızdaydın, sonra kalktın ve bize geç döndün, bu yüzden sana ulaşmadan önce seni öldürebileceğimizden korktuk, çok korktuk ve ben ilk korkan oldum, bu yüzden bu duvara gelip bir tilki gibi çömeldim ve bu insanlar da arkamdaydı." dedim. "Ey Ebu Hurayra!" dedi. Bana sandaletlerini verdi ve "Bu sandaletlerimi al ve bu duvarın ötesinde, kalbinde kesin bir inançla Allah'tan başka ilah olmadığına şahitlik eden herkese cennetin müjdesini ver." dedi. Karşılaştığım ilk kişi Ömer'di ve "Ebu Hurayra, bu sandaletler nedir?" dedi. Dedim ki: "Bunlar Allah'ın Resulü'nün (sallallahu aleyhi ve sallam) sandaletleridir. Beni bunlarla gönderdi ki, Allah'tan başka ilah olmadığına şahitlik eden herkese vereyim." Ona cennet müjdesi verdim, çünkü o kalbinde Allah'a kesin olarak inanıyordu. Sonra Ömer göğüslerimin arasına vurdu ve sırt üstü yere düştüm. "Geri dön, Ebu Hurayra!" dedi. Ben de Allah'ın Resulü'nün (sallallahu aleyhi ve sallam) yanına döndüm ve ağlamaya başladım. Ömer üzerime çıktı ve hemen arkamdaydı. Allah'ın Resulü (sallallahu aleyhi ve sallam) bana, "Sana ne oldu, Ebu Hurayra?" dedi. Dedim ki: "Ömer'le karşılaştım ve ona söyledim..." Beni gönderdiğin Allah'a yemin ederim ki, göğüslerimin arasına vurdu ve sırt üstü yere düştüm. "Geri dön," dedi. Allah'ın Resulü (sallallahu aleyhi ve sallam) ona, "Ey Ömer, seni bunu yapmaya iten neydi?" dedi. "Ey Allah'ın Resulü, babam ve annem sana feda olsun! Ebu Hurayra'yı sandaletlerinizle gönderip, kalbinde kesin bir imanla 'Allah'tan başka ilah yoktur' diye şahitlik eden herkese cennet müjdesi vermesini söylediniz mi?" diye sordu. Resulullah (s.a.v.) "Evet" dedi. Resulullah (s.a.v.) "Öyleyse bunu yapmayın, çünkü insanların buna bel bağlayacağından korkuyorum, bırakın onlar çalışsınlar" dedi. Allah'ın Resulü (s.a.v.) "Öyleyse yapsınlar" diye buyurdu.

İshak ibn Mansur'un rivayetine göre, Muaz ibn Hişam bize şöyle dedi: Babam bana Katade'den rivayet etti ki, Enes ibn Malik bize şöyle anlattı: Allah'ın Resulü (sallallahu aleyhi ve sallam) ve Muaz ibn Cebel birlikte binek üzerinde gidiyorlardı. Peygamberimiz, "Ey Muaz!" dedi. Muaz, "Emrinizdeyim, ey Allah'ın Resulü, ve mutlu olun." diye cevap verdi. Peygamberimiz, "Ey Muaz!" dedi. Muaz, "Emrinizdeyim, ey Allah'ın Resulü, ve mutlu olun." diye cevap verdi. Peygamberimiz, "Ey Muaz!" dedi. Muaz, "Emrinizdeyim, ey Allah'ın Resulü, ve mutlu olun." diye cevap verdi. Peygamberimiz, "Ey Muaz!" dedi. Muaz, "Emrinizdeyim, ey Allah'ın Resulü, ve sizin rızanız için." diye cevap verdi. Peygamberimiz, "Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed'in O'nun kulu ve elçisi olduğuna şahitlik eden hiçbir kul yoktur ki, Allah onu ateşten men etmesin." dedi. Muaz, "Ey Allah'ın Resulü, bunu insanlara bildirip sevinmelerini sağlamayayım mı?" dedi. "O halde onlar da buna güvenecekler" dedi. Bunun üzerine Mu'adh, günahtan korkarak, ölüm anında onlara bunu bildirdi.

Bana Bişru'bnü'l-Hakem el-Abdî de rivâyet etti. ki: «Süfyan b. Uyeyne'yi şöyle derken işittim: Bana Büheyye'nin tilmizi Ebû Akîl'den naklen haber verdiklerine göre Abdullah b. Ömer'in oğullarından bazıları el-Kâsım'e bilmediği bir şey sormuşlar. Bunun üzerine Yahya b. Saîd ona Ömer'le İbn Ömeri kastederek: ben senin gibi bir zâtın — ki hidâyet İmâmının oğlu olduğun halde— sorulan bir şey hakkında ma'lûmatsız bulunmam cidden büyük bir kabahat sayarım» demiş. O da hemen şunları söylemiş: Allah ındinde ve Allah için düşünen bir kimse nazarına benim ilimsiz konuşmam yahud mevsuk olmayan bir râvîden haber nakletmem bundan daha büyük kabahattir . Râvî diyor ki: bunu konuşurken Ebû Akîl Yahya b. el-Mütevekkil ikisine de şâhid olmuştur

Yine Muhammed (İbn Kuhzâz) şunları söyledi: Bize Abdullah b. Osman rivâyet etti. ki: Babam şunu söyledi: b. el-Mubârek dedi ki: «Şu'be'ye vardım da (bana): Şu Abbâd b. Kesir var ya, ondan korunuverin! dedi.»

Bana el-Fadl b. Sehl de rivâyet etti. ki: Muallâ er-Râzı'ye, Abbâd’ın kendisinden hadîs rivâyet ettiği Muhammed b. Saîd'i sordum. O da bana Îsâ b. Yunus'dan naklen haber verdi, Îsâ Şöyle dedi: onun yanında bulunduğu bir sırada ben de onun kapısında idim. Süfyân çıktığı zaman ona Muhammed'i sordum. Bana onun yalancı olduğunu haber verdi.»

El-Fadl bin Sahl'ın rivayetine göre, Yezid bin Harun bize şöyle bildirdi: Halife bin Musa bana şunları söyledi: “Galib bin Ubeyd Allah'ı görmeye gittim ve bana dikte etmeye başladı: ‘Makhul bunu bana bildirdi,’ ‘Makhul şunu bana bildirdi.’ Sonra tuvalete gitmek için kalktı ve ben de defterine baktım: ‘Ebân bunu bana Enes'ten bildirdi,’ ‘Ebân falancadan bildirdi.’ diye yazıyordu. Ben de onu bıraktım.” “El-Hasan bin Ali el-Hulvani'nin şöyle dediğini duydum: ‘Affan'ın kitaplarından birinde Hişam Ebil-Mikdam'dan, yani Ömer bin Abdülaziz'den bir hadis gördüm.’”

El-Fadl bin Sahl'ın rivayetine göre: “Yazid bin Harun, Halife bin Musa'dan bize şöyle anlattı: ‘Ghalib bin Ubeydullah'ın yanına girdim ve bana dikte etmeye başladı: “Makhul bunu bana anlattı,” “Makhul şunu bana anlattı.” Sonra tuvalete gitmek için kalktı. Defterine baktım ve şunu gördüm: “Aban bunu bana Enes'ten anlattı,” “Aban bunu falancadan anlattı.” "Böylece hadislerini dinlemeyi bıraktım ve oradan ayrıldım." Hasan bin Ali el-Hulvani'nin şöyle dediğini duydum: "Affan'ın kitaplarından birinde Hişam Ebu el-Mikdam'dan, yani Ömer bin Abdülaziz'den bir hadis gördüm. Şöyle diyordu: 'Hişam dedi ki: Görünüşe göre Yahya bin filanca kişi bana Muhammed bin Ka'b'dan rivayet etti...' Affan'a dedim ki: 'Hişam'ın bunu doğrudan Muhammed bin Ka'b'dan duyduğu söyleniyordu.' O da şöyle cevap verdi: 'Gerçekten de Hişam bu hadis hakkında yalan söylemekle suçlanıyordu, çünkü önce 'Yahya bunu bana Muhammed'den rivayet etti' diyor, sonra da doğrudan Muhammed'den duyduğunu iddia ediyordu.'"

(Bize Kuteybetü'bnü Saîd rivâyet etti. ki): Bize Cerîr, Muğîra’dan o da İbrahim'den naklen rivâyet etti. Şöyle dedi: Alkame: Ben Kur'ânı iki senede okudum, dedi. Bunun üzerine el-Hâris: Kur'ân kolaydır. Vahîy daha zordur, dedi

Bana Haccâc rivâyet etti. Dedi ki, bana Ahmed (ki İbn Yunus’dur) rivâyet etti. ki): Bize Zâide, Mansur'la el-Mugîra'dan onlar da İbrahim'den naklen, el-Hâris'in itham olunduğunu rivâyet etti

(Bize Ebû Kâmil El-Cahderî rivâyet etti. ki): Bize Hammâd (İbn Zeyd'dir) rivâyet etti. ki: Bize Âsim rivâyet etti; ve şöyle dedi: Biz yetişkin delikanlılarken Ebû Abdirrahman es-Sülemî ye gelirdik. Bize: Ebû'l-Ahvas'tan başka hikayecilerle düşüp kalkmayın! Hele Şakîk den sakının! derdi. Bu Şakîk haricilerin mezhebinde idi. Ama o Ebû Vâil değildir

(Bize el-Hasenü'l-Hulvânî rivâyet etti. ki): Bize Yahya b. Âdem rivâyet etti. ki): Bize Mis'ar rivâyet etti. ki: b. Yezîd, ortaya attığı bid'atları çıkarmazdan önce bize hadîs rivâyet etmiştir.»

Seleme bin Şabib'den rivayet edildiğine göre, El-Humeydi bize, Sufyan da bize şöyle rivayet etti: “Bir adamın Câbir'e şu ayet hakkında sorduğunu işittim: {Babam izin vermedikçe veya Allah benim için hüküm vermedikçe bu diyarı asla terk etmeyeceğim. Allah en iyi hüküm verendir.} [Yusuf: 80]. Câbir, “Bu ayetler hakkında bir açıklama almadım” diye cevap verdi. Sufyan, “Yalan söyledi” dedi. Sufyan'a, “Bununla ne demek istedi?” diye sorduk. Sufyan, “Aslında Rafideler derler ki, ‘Ali bulutlardadır ve biz onun soyundan kim çıkarsa çıksın [halife] gökten bir çağrı gelene kadar, yani Ali’den, ‘Filanca [vaat edilen Mehdi] ile çıkın’ diyene kadar, onunla birlikte çıkmayacağız.’” dedi. Câbir, bu ayetlerin açıklamasının bu olduğunu ve yalan söylediğini, çünkü bunların aslında Yusuf’un (aleyhisselam) kardeşleriyle ilgili olduğunu söyledi.

Zuhair ibn Harb bana, Abdülsamed ibn Abdülverith bize, babam bize, Hüseyin el-Muallim bize, İbn Burayde'den, Yahya ibn Yamar'dan rivayet edildiğine göre, Ebu el-Esved ona, Ebu Zer'den rivayet edildiğine göre, Allah Resulü'nün (sallallahu aleyhi ve sallam) şöyle buyurduğunu işittiğini söyledi: “Babası dışında birinin oğlu olduğunu iddia eden, bunun yanlış olduğunu bilen kimse, küfür etmiş olur. Başkasının oğlu olduğunu iddia eden bizden değildir. Cehennemde yerini alsın. Kim bir kimseye kâfir derse veya “Allah düşmanı” derse ve o kişi öyle değilse, bu onun başına gelecektir.”

Muhammed bin Rafizi ve Hacıc bin Şair rivayet eder: Dediler ki: “Abdür-Razzak bize şöyle anlattı: Ma'mar dedi ki: ‘Eyyub’un Abdülkerim’den başka kimse hakkında kötü konuştuğunu hiç görmedim. O da Ebu Umeyye’den bahsetti ve Allah ona rahmet etsin, dedi ki: ‘O güvenilir biri değil. Bana İkrime’den bir hadis sordu ve sonra da “İkrime’den duydum” dedi.’”

Ebu Bekir ibn Ebu Şeybe, Muhammed ibn el-Muthanna ve İbn Beşar, Muhammed ibn Cafer'den, o da Şube'den rivayet etmişlerdir. Ubeydullah ibn Muaz da bize -ve bu rivayetin sözleri kendisine aittir- babasının kendisine, Şube'nin de kendisine, Ali ibn Mudrikten rivayet ettiğini, Ali ibn Mudrikten de Ebu Zura'nın dedesi Cerir'den rivayet ettiğini, Cerir'in de şöyle dediğini aktarmıştır: Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sallam) Veda Hacında bana şöyle buyurdu: "Dikkatlice dinle. İnsanlar..." Sonra şöyle buyurdu: "Benden sonra küfre dönmeyin, birbirinizin boynuna vurmayın."

Ebu Bekir ibn Ebu Şeybe bize rivayet etti, Ebu Muaviye bize rivayet etti, İbn Numeyr bize -ve sözleri kendisine aittir- babama ve Muhammed ibn Ubeyd bize rivayet etti; hepsi de el-A'meş'ten, o da Ebu Salih'ten, o da Ebu Hurayra'dan rivayet etmişlerdir. Ebu Hurayra şöyle demiştir: Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sallam) şöyle buyurmuştur: "İnsanlar arasında iki şey küfürdür: Soy ağacını karalamak ve ölüler için ağıt yakmak."

Ubeyd Allah bin Ömer el-Kavariri'den rivayet edildiğine göre, Hammad bin Zeyd bize şöyle anlattı: “Bir adam Eyyub'a sık sık gider ve ondan hadis dinlerdi. Bir gün Eyyub onu bulamadı. [Eyyub sorduğunda] insanlar, ‘Ey Ebu Bekir, o şimdi Amr bin Ubeyd'e gidiyor’ dediler. Hammad dedi ki: ‘Bir gün Eyyub ile birlikteydik ve sabah erken saatlerde çarşıya gittik. Bir adam Eyyub'u karşılamaya geldi, selam verdi, onun hakkında bilgi aldı ve sonra Eyyub ona, ‘Bu adama sık sık gittiğini duydum’ dedi. Hammad dedi ki: ‘[Eyyub] onu tanıdı, yani ‘Amr’.’ [Adam], ‘Evet, ey Ebu Bekir. Gerçekten de bize garip şeyler [yani hikayeler] ile geldi’ dedi.” Eyyub ona, "Doğrusu, biz kaçıyoruz... ya da... bu garip şeylerden [iletişimlerden] korkuyoruz" dedi.

Haccac bin eş-Şâir'den rivayet edildiğine göre, Süleyman bin Harb bize İbn Zeyd, daha doğrusu Hammad'dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: "Eyyub'a şöyle denildi: 'Şüphesiz Amr bin Ubeyd, Hasan'dan rivayet etti ki, Hasan şöyle demiştir: "Nebîd'den sarhoş olan için bir ceza yoktur."' [Eyyub] dedi ki: 'Yalan söyledi, çünkü ben Hasan'ın şöyle dediğini işittim: "Nebîd'den sarhoş olana sopa ile vurun."'"

Yahya ibn Yahya bize anlattı, Jarir bize Muğira'dan, o da Şabi'den rivayet etti ki, Jarir ibn Abdullah, Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sallam)'den şöyle rivayet ederdi: "Bir kul kaçarsa, namazı kabul olmaz."

Yahya ibn Yahya bize şöyle anlattı: Malik'e Salih ibn Kaysan'dan, Ubeyd Allah ibn Abd Allah ibn Utbe'den, Zeyd ibn Halid el-Cuhani'den rivayetle şunu okudum: Allah'ın Resulü (sallallahu aleyhi ve sallam), Hudeybiye'de bir gece süren yağmurdan sonra sabah namazını kıldırdı. Namazı bitirince insanlara döndü ve şöyle dedi: "Rabbinizin ne buyurduğunu biliyor musunuz?" Onlar, "Allah ve Resulü en iyi bilir" dediler. Resulullah (sallallahu aleyhi ve sallam) şöyle buyurdu: "Kullarımın bir kısmı bana iman etti, bir kısmı da inkâr etti. 'Yağmur bize Allah'ın lütfu ve rahmetiyle verildi' diyenler bana iman eden, yıldızlara ise inanmayanlardır. 'Yağmur bize şu şu yıldız tarafından verildi' diyenler de bana iman etmeyen, yıldızlara ise inananlardır."

Abbas ibn Abdülazim el-Enberi bana anlattı, En-Nadr ibn Muhammed bize anlattı, İkrime (İbn Ammar olan) bize anlattı, Ebu Zümail bize anlattı, İbn Abbas bana anlattı: “Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sallam) zamanında yağmur yağdı ve Peygamberimiz (sallallahu aleyhi ve sallam) şöyle buyurdu: ‘Bazıları şükreder, bazıları nankördür.’ Onlar, ‘Bu Allah’ın rahmetidir’ dediler. Bazıları da, ‘Doğru söyledi’ dediler.” “Filanca yıldız.” Dedi ki: “Sonra şu ayet nazil oldu: {Yıldızların konumlarına yemin ederim ki} ta ki {Ve inkar ettiğiniz rızkınızı yapın} ayetine ulaşana kadar.”

Hasan el-Hulvanî rivayet eder ki: “Yazîd bin Harun’un Ziyâd bin Meymun’dan bahsettiğini işittim ve şöyle dedi: ‘Ondan veya Halid bin Mehdûc’tan hiçbir şey rivayet etmeyeceğime yemin ettim.’ [Yazîd] dedi ki: ‘Ziyad bin Meymun’la karşılaştım ve ondan bir hadis istedim, o da bana Bakr el-Muzani’den rivayet etti, sonra tekrar yanına gittim ve o da bana Muwarriq’ten rivayet etti; sonra tekrar gittim ve o da bana Hasan’dan rivayet etti.’ [Hulvanî dedi ki]: ‘O [Yazîd] ikisini de yalan söylemekle suçladı [yani Ziyâd bin Meymun ve Halid bin Mehdûc].’ El-Hulvanî dedi ki: ‘Abd es-Samad’dan [hadisler] işittim ve bahsettim Ziyād bin Maymūn'un huzurunda ona yalan söylediğini iddia etti.

Mahmud bin Gaylan rivayet eder: “Ebu Davud at-Tayâlisi’ye dedim ki: ‘Sen Abbad bin Mansur’dan birçok şey rivayet ediyorsun; nasıl olur da Nadır bin Şumeyl’in bize naklettiği “parfüm satıcısı” hadisini ondan duymadın?’ [Ebu Davud] bana dedi ki: ‘Sessiz ol, çünkü Abdurrahman bin Mehdi ve ben Ziyâd bin Meymun’la görüştük ve ona sorduk: “Enes’ten rivayet ettiğin bu hadisler sahih mi?” [Ziyâd] dedi ki: “Hiç günah işleyip sonra tövbe eden birini gördün mü? Allah onu affetmez mi?” [Ebu Davud] dedi ki: “Biz de ‘Evet’ diye cevap verdik.” [Ziyad] dedi ki: “Enes’ten ne çok ne de az bir şey duymadım; insanlar bilmese, siz de bilmezsiniz ki ben Enes’le hiç karşılaşmadım.” Ebu Davud dedi ki: “Sonra onun [Enes’ten] rivayet ettiğini öğrendik, bu yüzden Abdurrahman ve ben yanına gittik ve o da ‘Tövbe ettim’ dedi. Fakat sonra [aynı şekilde] tekrar rivayet etmeye başladı, bu yüzden onu terk ettik.”

Hasan el-Hulvanî rivayet eder: Şöyle dedi: “Şababe’nin şöyle dediğini işittim: ‘Abdül-Kuddus bize şöyle derdi: “Suveyd bin Akala dedi ki…” [doğrusu ‘bin Ghafalah’ olmalıydı].’ Şababe dedi ki: ‘Abdül-Kuddus’un şöyle dediğini işittim: “Allah Resulü ﷺ, kazara bir esinti almak için bir duvarda açıklık açmak demektir.”’ [Şababe] dedi ki: ‘Ona, “Bunun anlamı nedir?” diye soruldu.’ [Abdül-Kuddus] şöyle cevap verdi: “Bu, kazara bir esinti girmesi için duvarda bir açıklık açmak demektir.” [Orijinal hadisi, sadece birkaç harfi değiştirerek, ‘Rūḥ’ (ruh) kelimesini ‘Rawḥ’ (esinti) ve ‘Gharaḍān’ (hedef olarak) kelimesini ‘Arḍān’ (kazara) ile değiştirerek düzeltmiştir.] Müslim dedi ki: “İşittim ki Ubayd Allah bin Umar al-Qawārīrī şöyle dedi: Hammād bin Zayd'ın, Mahdī bin Hilāl ile günlerce birlikte olduktan sonra bir adama şöyle dediğini işittim: 'Sana doğru fışkıran bu tuzlu kuyu [yani, faydasız veya zararlı] nedir?' Adam şöyle cevap verdi: 'Evet, ey Abā Ismā’īl [başını sallayarak].'"

Ebu Bekr ibn Ebu Şeybe bize şöyle rivayet etti: Vaki ve Ebu Muaviye, bize el-A'meş'ten rivayet ettiler. Ve Yahya ibn Yahya bize -ve sözleri kendisine aittir- şöyle rivayet etti: Ebu Muaviye, bize el-A'meş'ten, o da Adi ibn Sabit'ten, o da Zirr'den rivayet etti ki, Zirr şöyle dedi: Ali dedi ki: Tohumu yaran ve canı yaratan Allah'a yemin ederim ki, ümmi Peygamber'den (Allah'ın salat ve selamı ona olsun) bana bir ahit vardır ki, beni ancak müminler sevsin. Beni ancak münafıklar nefret eder.

Mansur ibn Abi Muzahim bize şöyle rivayet etti: İbrahim ibn Sa'd bize şöyle rivayet etti. Muhammed ibn Cafer ibn Ziyad da bana şöyle rivayet etti: İbrahim -yani İbn Sa'd- İbn Şihab'dan, o da Sa'id ibn el-Musayyab'dan, o da Ebu Hurayra'dan rivayet etti ki, Ebu Hurayra şöyle dedi: Allah Resulü'ne (sallallahu aleyhi ve sallam) soruldu: En faziletli ameller hangileridir? Şöyle buyurdu: "Allah'a iman." Sonra ona soruldu: Sonra ne? Şöyle buyurdu: "Allah yolunda cihat." Tekrar soruldu: "Sonra ne?" Şöyle buyurdu: "Mübarek bir hac." Muhammed ibn Cafer'in rivayetinde ise şöyle buyurulmuştur: "Allah'a ve Resulüne iman." Muhammed ibn Rafi’ ve ‘Abd ibn Humayd bunu bana ‘Abd al-Razzaq’tan rivayet ettiler; ‘Abd al-Razzaq da şöyle dedi: Ma’mar bize aynı rivayet zinciriyle el-Zuhri’den bildirdi.

Amr ibn Muhammed ibn Bukayr ibn Muhammed el-Nakid bana, İsmail ibn Ulayye bize, Sa'id el-Curayrî'den rivayetle, Abdülrahman ibn Ebi Bekre bize, babasından rivayetle şöyle dedi: Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sallam) ile birlikteydik. Şöyle buyurdu: "Size en büyük günahı bildirmeyeyim mi?" - bunu üç kez söyledi - "Allah'a ortak koşmak, anne babaya itaatsizlik etmek ve yalan şahitlik etmek veya yalan söylemek..." "Yalan söylemek." Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sallam) uzanmış haldeydi, sonra doğruldu ve tekrar tekrar söyledi. Biz de "Keşke sussa" dedik.

Harun ibn Sa'id el-Ayli bana şöyle rivayet etti: İbn Vahb bize şöyle rivayet etti: Süleyman ibn Bilal bana, Sevr ibn Zeyd'den, o da Ebu el-Gays'tan, o da Ebu Hurayra'dan rivayet etti ki, Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sallam) şöyle buyurdu: "Yedi yıkıcı günahtan sakının." Denildi ki: "Ey Allah Resulü, bunlar nelerdir?" Şöyle buyurdu: "Allah'a ortak koşmak, büyücülük ve Allah'ın haram kıldığı bir canı, haklı bir sebep dışında öldürmek." Ve yetimlerin malını yemek, faiz almak, savaş meydanından kaçmak ve iffetli, masum, mümin kadınlara iftira atmak.

Muhammed ibn Abdullah ibn Numeyr bize şöyle rivayet etti: Babam ve Vaki', bize el-A'meş'ten, o da Şakik'ten, o da Abdullah'tan rivayet ederek şöyle dediler: Vaki' dedi ki: Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sallam) şöyle buyurdu: İbn Numeyr dedi ki: Allah Resulü'nün (sallallahu aleyhi ve sallam) şöyle dediğini işittim: "Kim Allah'a ortak koşarsa cehenneme girer." Ben de dedim ki: "Kim Allah'a ortak koşmadan ölürse cennete girer."

Bana Ebu Hayseme Zuheyr b. Harb tahdis etti, bize Veki', Kehmes'den tahdis etti. O Abdullah b. Bureyde'den, o Yahya b. Ya'mer'den (H) Bize Ubeydullah b. Muaz el-Anberi de tahdis etti -ki bu onun (naklettiği) hadisidir-, bize babam tahdis etti, bize Kehmes, İbn Bureyde'den tahdis etti. O Yahya b. Ya'mer'den şöyle dediğini nakletti: - Kader hakkında ilk konuşan kişi Basra'da Ma'bed el-Cuheni oldu. Ben ve Humeyd b. Abdurrahman el-Himyeri hac -ya da umre- yapmak üzere gitmiştik. Kendi kendimize: Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in ashabından birisi ile karşılaşsak da bunların kader hakkında söylediklerine dair ona (kanaatini) sorsak, dedik. Abdullah b. Ömer b. el-Hattab'a mescide girerken rastgeldik. Ben ve arkadaşım birimiz sağından, diğerimiz solundan olmak üzere etrafında durduk. Arkadaşımın sözü bana bırakacağını düşünerek: - Ey Ebu Abdurrahman, dedim. Bizim oralarda birtakım insanlar çıktı. Bunlar Kur'an'ı okuyorlar, ilmi araştırıyorlar -ve böyle diyerek onların durumlarını zikretti.- Bununla birlikte onlar kader diye bir şey olmadığını, olayların (Allah'ın ezeli ilmi söz konusu olmaksızın) kendiliğinden meydana geldiğini iddia ediyorlar. (İbn Ömer) dedi ki: Bunlarla karşılaşacak olursan benim onlardan uzak olduğumu, onların da benden uzak olduklarını onlara haber ver. Abdullah b. Ömer'in adına yemin ettiği zat hakkı için eğer onlardan (1/37a) birinin Uhud dağı gibi altını bulunsa ve onu (Allah yolunda) infak etse kadere iman etmedikçe Allah ondan (infakını) kabul etmez. Sonra şunları ekledi: -Babam Ömer b. el-Hattab bana tahdis edip dedi ki: Bir gün Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in huzurunda idik. Birden yanımıza elbiseleri oldukça beyaz, saçı oldukça siyah, üzerinde yolculuk izleri görülmeyen ve aramızdan kimsenin de tanımadığı bir adam çıkageldi. Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in yanına oturuverdi, dizlerini onun dizlerine dayadı. Ellerini uylukları üzerine koydu ve: - Ey Muhammed, bana İslam'dan haber ver, dedi. RasuluIlah (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "İslam Allah'tan başka hiçbir ilah olmadığına, Muhammed'in Allah'ın Rasulü olduğuna şahadet etmen, namazı dosdoğru kılman, zekatı vermen, Ramazan ayı orucunu tutman, oraya gitmek için yol bulabildiğin takdirde beyti haccetmendir" buyurdu. Adam: Doğru söyledin, dedi. (Ömer): Biz onun bu yaptığına hayret ettik. Hem ona soru soruyor, hem ona doğru söylüyorsun diyordu, dedi. Sonra adam: Bana imandan haber ver, dedi. Allah Rasulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): ''Allah'a, meleklerine, kitaplarına, rasullerine, ahiret gününe iman etmen, bir de hayrıyla, şerriyle kadere iman etmendir" buyurdu. (Adam): Doğru söyledin, dedi. Sonra: Bana ihsandan haber ver, dedi. Allah Rasulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): ''Allah'a onu görüyormuşsun gibi ibadet etmendir. Sen onu görmüyorsan da şüphesiz o seni görür" buyurdu. Adam: Bana kıyamet'ten haber ver dedi. Allah Rasulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Bu hususta kendisine soru sorulan sorandan daha bilgili değildir" buyurdu. Adam: O halde bana onun alamet(ler)ini haber ver, dedi. Allah Rasulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Cariyenin kendi hanımefendisini doğurması, yalınayak, çıplak, yoksul koyun çobanı kimselerin uzun (yüksek) bina yapmakta birbirleriyle yarıştıklarını görmendir" buyurdu. (Ömer) dedi ki: Sonra adam gitti. Uzunca bir süre bekledim sonra (Allah Rasulü) bana: "Ey Ömer, o soru soran kimdi biliyor musun" buyurdu. Ben: Allah ve Rasulü en iyi bilendir, dedim. O: "O (gelen) Cibril'di. Size dininizi öğretmek üzere gelmişti" buyurdu. Diğer tahric: Ebu Davud, 4695; Tırmizi, 2610; Nesai, 5005; İbn Mace, 63; Tuhfetu'l-Eşraf

Bana Muhammed b. Ubeyd el-Gubara, Ebu Kamil el-Cahderi ve Ahmed b. Abde tahdis edip dediler ki: Bize Hammad b. Zeyd, Matar el-Varrak'dan tahdis etti. O Abdullah b. Bureyde'den, o Yahya b. Ya'mer'den şöyle dediğini nakletti: Ma'bed kader hakkında söylediklerini söyleyince, biz bunu kabul etmeyip, karşı çıktık. (Yahya) dedi ki: Humeyd b. Abdurrahman el-Himyeri ile birlikte hacca gitmiştik, sonra da (raviler) hadisi Kehmes'in rivayet ettiği hadisin manasıyla ve senediyle -ancak bazı fazlalıklar ile birkaç harf eksiği ile- rivayet ettiler. Diğer tahric: Ebu Davud, 4695; Tırmizi, 2610; Nesai, 5005; İbn Mace, 63; Tuhfetu'l-Eşraf, 10572 Sened Şerhi: "Bana Muhammed b. Ubeyd el-Guberı, Ebu Kamil el-Cahderi ve Ahmed b. Abde tahdis etti." Bu senetteki "el-Guberi" nispeti ğayn harfi ötreli, be harfi fethalıdır. Mukaddimenin baş taraflarında buna dair net açıklamalar geçmiş bulunmaktadır. el-Cahderl'nin adı ise el-Fudayl b. Huseyn'dir. "el-Cahderi" nispetinde cim fethalı, ha sakindir. Mukaddimede de buna dair açıklamalar geçti. "Abde" isminde be harfi sakindir. Bu da önceki fasıllarda "Abde ve Ubeyde" ile ilgili açıklamalarda geçti. Bu isnadda "Matar el-Verrak" da geçmektedir ki, adı Matar b. Tahman Ebu Reca el-Horasani'dir. Basra'da yerleşmiştir. Mushaf yazar(ak geçinir)di. Ona el-Verrak (kağıtçı) denilmiştir. "Hac etmek için gitmiştik"teki "(...): Bir hac" lafzı ha harfi hem kesreli, hem fethalı olarak iki şekilde de söylenir. Kesreli söyleyiş Araplardan işitilmiş alandır. Fethalı söyleyiş ise kıyasa göredir. Bir vuruş anlamındaki (ve benzerleri) 'kelimeler için dilciler böyle demişlerdir

Bana Muhammed b. Hatim de tahdis etti. Bize Yahya b. Said el-Kattan tahdis etti. Bize Osman b. Ğiyas tahdis etti. Bize Abdullah b. Bureyde, Yahya b. Ya'mer'den ve Humeyd b. Abdurrahman'dan şöyle dediklerini tahdis etti. Abdullah b. Ömer ile karşılaştık. Kaderi ve (yeni görüş ortaya atanların) kader hakkında söylediklerini zikrettik. O da hadisi onların naklettikleri gibi Ömer (radiyallahu anh)'dan, o Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'den bize rivayet etti, ama onda biraz fazlalık ve bir parça eksik lafızlar bulunabilir. Diğer tahric: Hadisin Humeyd b. Abdurrahman yoluyla gelen rivayetini Ebu Davud, 4696; Tuhfetu'l-Eşraf, 10516'da rivayet etmiştir. Yahya b. Ya'mer tarafından gelen rivayetinin kaynakları da 93 numaralı hadiste gösterildi

Bana Haccac eş-Şair de tahdis etti. Bize Yunus b. Muhammed tahdis etti. Bize el-Mutemir babasından tahdis etti. O Yahya b. Ya'mer'den, o İbn Ömer'den, o Ömer'den, o Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'den adı geçen ravilerin hadisi naklettiklerine yakın rivayet etti. Diğer tahric: 93 numaralı hadisin kaynakları. AHMED DAVUDOĞLU ŞERHİ İÇİN bBURAYA TIKLA NEVEVİ SENED ŞERHİ 95, 96, 97, 98 İÇİN BURAYA TIKLA NEVEVİ AÇIKLAMASI 93, 94, 95, 96, 97, 98 İÇİN BURAYA TIKLA

Bana Ebu Bekr b. Ebi Şeybe ve Zuheyr b. Harb beraberce İbn Uleyye'den tahdis etti: Zuheyr dedi ki: Bize İsmail b. İbrahim, Ebu Hayyan'dan tahdis etti. O Ebu Zur'a b. Amr b. Cerir'den, o Ebu Hureyre'den şöyle dediğini nakletti: Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) bir gün insanlar arasına çıkmıştı. Yanına bir adam gelerek: Ey Allah'ın Rasulü, iman nedir, dedi. O: ''Allah'a, meleklerine, kitabına, ona kavuşmaya ve rasullerine iman etmendir. Bir de ölümden sonra dirilişe de iman etmendir" buyurdu. Adam: Ey Allah'ın Resulü İslam nedir dedi. O: "İslam Allah'a ona hiçbir şeyi ortak koşmaksızın ibadet etmen, farz namazı dosdoğru kılman, farz zekatı tam olarak vermen ve ramazan orucunu tutmandır" buyurdu. Adam: Ey Allah'ın Resulü, ihsan nedir, (diye) sordu. O: ''Allah'a onu görüyormuşsun gibi ibadet etmendir. Sen onu görmüyorsan dahi o seni görür" buyurdu. Adam: Ey Allah'ın Rasulü (kıyametin) saat(i) ne zaman, dedi. Allah Rasulü: "Hakkında soru sorulan kişi sorandan bilgili değildir ama ben sana onun şartlarını söyleyeyim. Cariye efendisini doğuracak olursa işte bu onun şartlarından (alametlerinden) dir. Çıplak ve yalınayak kimseler insanların başı olurlarsa işte bu onun şartlarındandır. Dilsiz davar çobanları uzun bina yanşma girişirlerse işte bu onun şartlarındandır. (Yoksa kıyametin ne zaman kopacağı} Allah'tan başka kimsenin bilmediği beş husus arasındadır" buyurdu. Sonra da: "Saatin ilmi muhakkak Allah'ın yanındadır. Yağmuru o indirir, rahimlerde olanı o bilir. (Hiçbir kimse yarın ne kazanacağını bilemez, hiçbir nefis de hangi yerde öleceğini bilemez.) Şüphesiz Allah her şeyi bilendir, her şeyden haberdardır. " (Lokman, 34) buyruğunu okudu. (Ebu Hureyre) dedi ki: Sonra adam dönüp gitti. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "O adamı bana getiriniz" buyurdu. Onu geri çağırmak için harekete geçtilerse de hiçbir §ey göremediler. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'de: "Bu Cibril'di. İnsanlara dinlerini öğretmek için geldi" buyurdu. Diğer tahric: Buhari, 50 ve 4777; İbn Mace, 64 ve 4044'te kısmen; Tuhfetu'I-Eşraf

Bize Muhammed b. Abdullah b. Numeyr tahdis etti. Bize Muhammed b. Bişr tahdis etti. Bize Ebu Hayyan et-Teymi bu isnad ile aynısını tahdis etti. Şu kadar var ki o, rivayetinde "erne kocasını doğurursa" demiştir ki (erne lafzından) kastı cariyelerdir. 97 numaralı hadisin kaynakları ile aynı AHMED DAVUDOĞLU ŞERHİ İÇİN BURAYA TIKLAYIN NEVEVİ SENED ŞERHİ 95, 96, 97, 98 İÇİN BURAYA TIKLA NEVEVİ AÇIKLAMASI 93, 94, 95, 96, 97, 98 İÇİN BURAYA TIKLA BU HADİS’İN BUHARİ RİVAYETİ VE İBN-İ HACER’İN FETHU’L-BARİ AÇIKLAMASI İÇİN BURAYA TIKLAYIN

Bana Zuheyr b. Harb tahdis etti. Bize Cerir, Umare -b. el-Ka'ka'den tahdis etti. O Ebu Zur'a'dan, o Ebu Hureyre'den şöyle dediğini nakletti: Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Bana soru sorun" buyurdu. Ashab, heybetinin etkisi ile ona soru sormaktan çekindiler. Sonra bir adam gelip onun dizlerinin yanında oturuverdi. Ey Allah'ın Rasulü, İslam nedir, dedi. O: "Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmaman, namazı dosdoğru kılman, zekatı vermen, ramazan orucunu tutmandır" buyurdu. Adam: Doğru söyledin, dedi. Adam: Ey Allah'ın Rasulü iman nedir? (1/40a) dedi. Allah Rasulü Sallallahu aleyhi ve Sellem: "Allah'a, meleklerine, kitabına, ona kavuşmaya, rasullerine iman etmen, ölümden sonra dirilişe iman etmen ve her şeyiyle kadere iman etmendir" buyurdu. Adam: Doğru söyledin dedi. Sonra: Ey Allah'ın Rasulü, ihsan nedir, dedi. Allah Rasulü Sallallahu aleyhi ve Sellem: ''Aziz ve celi! Allah'tan onu görüyormuşsun gibi korkmandır çünkü sen onu görmezsen dahi muhakkak o seni görür" buyurdu. Adam: Doğru söyledin dedi. Sonra: Ey Allah'ın Rasulü, kıyamet ne zaman kopacak, dedi. Allah Rasulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Hakkında kendisine soru sorulan sorandan daha bilgili değildir ama ben sana şartlarını söyleyeyim. Kadının efendisini doğurduğunu görürsen işte bu onun şartlarındandır. Çıplakların, yalınayaklı, sağır ve dilsiz kimselerin yeryüzünün hükümdarları olduğunu görecek olursan işte bu onun şartlarındandır. Dilsiz hayvanlara çobanlık edenlerin uzun bina dikmekte birbirleriyle yarıştıklarını görürsen işte bu onun şartlarındandır. (Kıyametin ne zaman kopacağı bilgisi ise) Allah'tan başka kendilerini kimsenin bilemediği gaybın beş hususu içerisindedir" buyurdu. Sonra da: "Saatin (kıyametin ne zaman kopacağının) ilmi muhakkak Allah'ın yanındadır. Yağmuru o indirir, rahimlerde olanı bilir. Hiçbir kimse yarın ne kazanacağını bilemez. Hiçbir nefis de hangi yerde öleceğini bilmez. Muhakkak Allah her şeyi bilendir, her şeyden haberdardır. " (Lakman, 34) ayetini okudu. (Ebu Hureyre) dedi ki: Sonra adam kalktı. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "O adamı bana geri getirin" buyurdu. Adamı aradılar ama bulamadılar. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Bu Cebrai! idi. Siz soru sormayınca o da sizin (dininizi) öğrenmenizi istedi" buyurdu. Diğer tahric: Yalnız Müslim rivayet etmiştir; Tuhfetu'l-Eşraf, 14915 (AHMED DAVUDOĞLU) AÇIKLAMA : Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in: «Bana sorun!» buyurması ashaba canı sıkıldığı içindi. Çünkü ashab bir çok sualler sormuşlardı. Hatta Peygamber (s.a.v.) bazılarının kendisini müşkül mevki'de bırakmak için sual sorduklarını hissederek gazaba gelmiş; yüzü kıpkırmızı olmuştu. İşte bu teessür ve iğbirar (kırgınlık) haleti içerisinde onlara:«Sorun bana, sorun! Vallahi şu yerimde bulunduğum müddetçe bana ne sorarsanız size ondan haber veririm...» buyurmuşlardı. Hadisin tamamı ileride gelecektir. Ashab bundan korktular. Sual hususuna dair bir de ayet nazil oldu. Artık kimse sual sormaz oldu. Allah'u Teala, Cibril (a.s.)'ı insanlara dinlerini öğretmek için o zaman göndermiştir

Bize Kuteybe b. Said b. Cemil b. Tarif b. Abdullah es-Sekafi, Malik b. Enes'ten -ona okunan rivayetler arasında- tahdis etti. O Ebu Suheyl'den, o babasından rivayet ettiğine göre babası Talha b. Ubeydullah'ı şöyle derken dinlemiştir: Necd ehlinden saçı darmadağın bir adam Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in huzuruna geldi. Biz onun sesinin yankılanmasını duyuyor fakat ne söylediğini anlamıyorduk. Nihayet Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e yaklaştı. Meğer İslam hakkında soru soruyormuş. Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Gece ile gündüzde beş vakit namaz" buyurdu. Adam: Bunlardan başka bir sorumluluğum var mı, dedi. Allah Resulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Hayır, kendiliğinden nafile kılarsan başka. Bir de ramazan ayı orucunu tutmak." buyurdu. Adam: Ondan başka bir yükümlülüğüm var mı, dedi. Allah Rasulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Hayır, nafile tutmak istemen başka" buyurdu. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ona zekatı da söyledi. Adam: Zekatın dışında bir yükümlülüğüm var mı, dedi. Allah Rasulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Hayır, nafile tasadduk etmen başka" buyurdu. Adam arkasını dönüp giderken: Allah'a yemin ederim ki buna ne bir şey katar, ne de ondan bir şey eksiltirim, diyordu. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Selleml'de: "Eğer (sözünde) doğru çıkarsa felah bulur" buyurdu.436 Diğer tahric: Buhari, 46, 2678, 1891,6956;Ebu Davud,391,392,3252;Nesai,457,2089,5043; Tuhfetu'l-Eşraf, 5009 AHMED DAVUDOĞLU AÇIKLAMASI İÇİN BURAYA TIKLAYIN NEVEVİ ŞERHİ: "Kuteybe b. Said es-Sekafi" hakkında görüş aynlığı vardır. Kuteybe onun adıdır denildiği gibi, Kuteybe bir lakaptır, adı Ali' dir de denilmiştir. Bunu Ebu Abdullah b. Mende söylemiştir. Adının Yahya olduğunu da İbn Adiyy ifade etmiştir. "es-Sekafi" nispetine gelince, o Sakiflilerin azatlısıdır. Denildiğine göre dedesi Cemil el-Haccac b. Yusuf es-Sekafı'nin azatlısı idi. Bu hadisin senedinde "Ebu Suheyl babasından" diye rivayet ettiği de belirtilmektedir. Ebu Suheyl'in adı Nafi b. Malik b. Ebu Amir el-Asbahi'dir. Nafi ise İmam Malik b. Enes'in amcasıdır, tabiindendir, Enes b. Malik (radıyallahu anh)'dan hadis dinlemiştir. "Saçı dağınık, NecidIilerden bir adam" Saçı dağınık anlamındaki lafız adamın sıfab olarak merfu okunur, hal olarak nasbının caiz olduğu da söylenmıştir. Saçının dağımk olması ise saçının yatık değil, kabarık olduğu anlamındadır. "Sesinin yankılanmasını duyuyor fakat ne söylediğini anlamıyorduk" ibaresi duyuyor ve (olumsuzluk la'sı bulunmaksızın) ne dediğini anlıyorduk şeklinde her ikisinde de (birinci çoğul şahıs kipi olarak) nun harfi ile rivayet edildiği gibi ye harfi her ikisinde de ötreli olarak (edilgen kip duyuluyor, anlaşılıyor anlamında) diye de rivayet edilmiş ise de birincisi daha meşhur, daha çok ve daha fazla tanınan bir rivayettir. Sesinin yankılanması ise havada uzaktan gelmesi demektir. Bu da anlaşılamayan fakat yüksek olan ses demektir. "Üzerimde başka bir yükümlülük var mı? Hayır, nafile olarak yapman müstesna" ibaresinde "(....): Nafile yapman" lafzı tı harfi iki te' den birisinin tı harfinde idgam edilmesi suretiyle şeddeli olur. Şeyh Ebu Amr b. es-Salah (rahimehullah) dedi ki: Bunun şeddeli olma ihtimali de vardır, bir te'nin hazfedilmesi suretiyle şeddesiz olma ihtimali de vardır. (11166) Bizim mezhep alimlerimiz ve daha başka ilim adamları da der ki: Resulullah (sallallahu a1eyhi ve sellem)'in: "Hayır, nafile yapman müstesna" buyruğu munkatı bir istisnadır. Yani senin nafile kılman da senin için müstehaptır. Bazı ilim adamları ise bunu muttasıl bir istisna kabul etmişlerdir. Buna da nafile bir namaza yahut oruca başlayan bir kimsenin onu tamamlamasının vacip oluşunu delil göstermişlerdir. Ancak bizim mezhebimizde kabul edilen görüş tamamlamak müstehap olmakla birlikte vacip olmadığıdır. Allah en iyi bilendir. "Adam arkasını dönüp giderken: Allah'a yemin olsun ki ne bundan fazlasını yaparım, ne eksiğini diyordu. Resulullah {Sallallahu aleyhi ve Sellem)'de: "Söylediğine sadakat gösterirse iflah olur" buyurdu. Yapılan bir açıklamaya göre buradaki iflah olmak özelolarak eksik yapmayacağım anlamındaki sözü ile alakalıdır ama daha kuwetli görülen bütün sözleriyle alakalı olduğudur. Yani eğer fazla yapmaz, eksik de yapmazsa iflah olur çünkü o sorumluluğunu yerine getirmiş olur. Sorumluluğunu yerine getiren de iflah eden birisi olur ama bu fazlasını yaparsa iflah eden birisi olmayacağı anlamına gelmez çünkü bunun böyle olduğu zorunlu olarak bilinen bir husustur. Zira farz olanı yerine getirmekle iflah olursa, farz ve mendub olanlarla birlikte iflah olması öncelikle sözkonusudur. Eğer: Nasılolur da fazlasını yapmam, dedi. Halbuki bu hadiste bütün farzlar şer'i yasaklar, mendub sünnetlerin tamamı zikredilmemiştir denilecek olursa şu şekilde cevap verilir: Buhari'deki rivayette bu hadisin sonunda maksada açıklık getiren bir fazlalık yer almıştır. O da şöyledir: "Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ona İslam'ın şer'i hükümlerini haber verdi. Adam arkasını dönerken: Allah'a yemin olsun ki yüce Allah'ın bana farz kıldıklarına ne bir şey eklerim, ne de bir şey eksiltirim, diyordu." O halde "İslam'ın şer'i hükümleri" tabirinin genelolması ve o kişinin "Allah'ın bana farz kıldıkları" sözü ile farzlar hususunda açıklanmasında zor bir taraf kalmamaktadır. Nafilelere gelince, bir görüşe göre bunun nafilelerin teşri edilmesinden önce olma ihtimali vardır. Bir diğer açıklamaya göre o: Ben şeklini ve niteliğini değiştirmek suretiyle farzda herhangi bir fazlalık yapmayacağım, demek istemiş olması ihtimali de vardır. Mesela, öğle namazını beş rekat olarak kılmayacağım demesi gibi. Bu oldukça zayıf bir tevildir. Bir diğer ihtimale göre farzları hiçbir şekilde ihlal etmemekle birlikte, nafile kılmayacağını söylemek istemiştir. Şüphesiz böyle bir kimse iflah olan birisidir. Sünnetleri sürekli ve ısrarla terk etmesi yerilen bir iş, bundan dolayı şahitliği reddedilse bile böyle bir kişi isyankar sayılmaz. Aksine bu (farzlara riayet şartıyla) iflah olan ve kurtulan birisidir. Allah en iyi bilendir. Bilindiği gibi bu hadiste hacdan söz edilmediği gibi, Cibril hadisinin Ebu Hureyre' den gelen rivayetinde de hac sözkonusu edilmemiştir. Yine bu hadisler arasında bunun dışındakilerin bir kısmında oruçtan da söz edilmemiş, kimisinde zekat sözkonusu edilmemiş (1/167), kimisinde akrabalık bağını gözetmekten söz edilmemiş, bazısında ganimetlerin beşte birinin ödenmesinden söz edilmemiş, bazılarında da iman sözkonusu edilmemiştir. Buna göre bu hadislerde imanın hasletlerinin sayısı farklılık göstermiştir. Kiminde fazla, kiminde eksik, kiminde zikredilirken, kiminde edilmemiştir. Kadı Iyaz ve başkaları -Allah'ın rahmeti onlara olsun- buna bir şekilde cevap vermiş bulunmaktadır/ar. Bu cevabı Şeyh Ebu Amr b. es-Salah (rahimehullah) özetleyip, güzel bir şekilde düzenleyerek şunları söylemiştir: Bu Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'den kaynaklanan bir farklılık değildir. Aksine bu hıfz ve zapt bakımından ravilerin farklı oluşundan ileri gelmektedir. Kimisi sadece hıfz ettiği ile kalarak onu rivayet etmiş, başkasının fazladan zikrettiğine olumlu ya da olumsuz olarak karışmamıştır. Her ne kadar onun bu kadarını rivayet etmekle yetinmesi, söylediğinin hadisin tamamı olduğu izlenimini verse dahi onun dışında sika ravilerin naklettikleriyle hadisin tamamının ondan ibaret olmadığı, onun sadece o kadarıyla yetinmesinin tamamını hıfz etmekteki kusurundan ileri geldiği ortaya çıkmış bulunmaktadır. Nitekim biraz sonra gelecek en-Numan b. Kavkal'ın rivayet ettiği hadise de bakacak olursak imanın hasletlerinin fazlalık ve eksiklik bakımından rivayetlerde farklılık olduğunu göreceğiz. Halbuki hepsini rivayet eden kişi aynı şahıstır ve mesele de aynı meseledir. Sözkonusu ravi ise Cabir b. Abdullah (radıyallahu anh)'dır. Diğer taraftan bu husus bunların hepsinin sahihte kaydedilmesine engel değildir. Çünkü sika ravinin ziyadesi meselesinde öğrendiğimiz gibi biz bu fazlalığı kabul ediyoruz. Şeyh İbnu's-Salah'ın ifadeleri burada sona ermektedir. Bu da gerçekten güzel bir açıklamadır. Allah en iyi bilendir. Bu Hadisten Çıkartılacak Hükümlere Gelince 1- Diğer hadislerde mutlak olarak sözkonusu edilmiş olan, İslam'ın rükünlerinden birisi olan namazdan kastın, beş vakit namaz olduğu ve mükellef olan kimseler üzerinde bir yükümlülük olduğu bu hadisten anlaşılmaktadır. Bizim "mükellef olan kimseler" tabirimiz ay hali ve loğusa olan hanımları dışarıda tutmak içindir. Çünkü bu hanımlar fıkıh kitaplarında sözkonusu edildiği gibi namaz ve namaz gibi değerlendirilen hükümler dışında şerialın bütün hükümleriyle mükelleftirler. 2- Gece namazının farz oluşu ümmet hakkında nesh edilmiştir. Bu hususta icma vardır. Rasulullah (s.a.v.) hakkında nesh olduğu meselesinde ise Şafii (rahimehulIah)'dan farklı görüşler gelmiş olmakla birlikte daha sahih olan nesh olduğudur. 3- Vitr namazı farz değildir, bayram namazı da aynı şekilde farz değildir. Büyük çoğunluğun kanaati budur. Ebu Hanife (rahimehulIah) ile bir kesim vitrin vacip olduğu kanaatinde olduğu gibi, Şafii mezhebi alimlerinden Ebu Said el-İstahri de bayram namazının farz-ı kifaye olduğu kanaatindedir. 4- Ramazan dışında aşura günü orucu da, başka bir günün orucu da farz değildir. Bu da üzerinde icma bulunan bir husustur. Ramazan orucu farz kılınmadan önce aşura orucunu tutmak farz mı idi yoksa onun tutulması emri mendubluk mu ifade ediyordu. İlim adamları bu hususta ihtilaf etmişlerdir. Bu iki kanaat aynı zamanda Şafii mezhebi alimlerinin iki ayrı görüşüdür. Bunların daha güçlü olanları ise vacip olmadığıdır. İkincisi ise vacip olduğudur. Ebu Hanife (rahimehulIah) da böyle demiştir. 5- Nisab miktarı mala sahip olan bir kimse üzerinde zekalın dışında malda bir hak yoktur. Hadiste bundan başka hükümler de vardır. Allah en iyi bilendir

Bize Yahya b. Eyyub ve Kuteybe b. Said birlikte İsmail b. Cafer'den tahdis etti. O Ebu Suheyl'den, o babasından, o Talha b. Ubeyduııah'tan, o (1/41b) Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'den bu hadisi Malik'in hadisine yakın olarak rivayet etti. Ancak o rivayetinde (farklı olarak) şunları söyledi: Resuluııah (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Eğer söylediğine sadakat gösterirse babası hakkı için felah bulur" yahut: "Eğer söylediğine sadakat gösterirse babası hakkı için cennete girer" buyurdu. NEVEVİ ŞERHİ: Allah Rasulünün: "Söylediğine sadakat gösterirse babası hakkı için iflah olur." Buradaki yemin onların bir alışkanlığıdır. Bununla birlikte Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Kim yemin edecekse Allah adına yemin etsin" ve: "Şüphesiz Allah size babalarınız adına yemin etmeyi yasaklar" buyurmuşken nasıl böyle bir yemin etmiş olabilir. Bunun cevabı nedir? Bu soruya cevap şudur: Allah Rasulünün: "Babası hakkı için iflah olur" buyurması bir yemin değildir çünkü bu Arapların yeminin hakikatini kastetmeksizin sözleri arasına böyle bir ibareyi katmak görünegelmiş bir adetleri idi. Yasak ise ancak yeminin hakikatinin kastedilmesi halindedir çünkü yemin hakikati kastedilecek olursa adına yemin edilen kişinin ta'zim edilmesi ve onun yüce Aııah'a benzetilmesi sözkonusudur. Şüphesiz bu beğenilen kabul olunan bir cevaptır. Bunun yüce Allah'tan başkası adına yemin etmenin yasaklanmasından önce olma ihtimali de vardır diye de açıklanmıştır. Allah en iyi bilendir. AHMED DAVUDOĞLU AÇIKLAMASI İÇİN BURAYA TIKLAYIN

Bana Amr b. Muhammed b. Bukeyr en-Nakid tahdis etti (Dedi ki): Bize Haşim b. el-Kaasım Ebu'n-Nadr rivayet etti. (Dedi ki): Bize Süleyman b. el-Mugire, Sabit’ten, o da Enes b. Malik'den naklen rivayet eyledi. Enes b. Malik dedi ki: Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e herhangi bir şey hakkında soru sormamız yasaklanmıştı. Bu sebeple çöl halkından aklı başında bir adamın gelerek biz de dinlerken ona soru sorması hoşumuza giderdi. Derken çöl halkından bir adam çıkageldi. - Ey Muhammed, senin elçin bize geldi, bize senin Allah'ın seni peygamber olarak gönderdiğini söylediğini söylüyor, dedi. Allah Rasulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Doğru söylemiştir" buyurdu. Adam: Peki, semayı (göğü) kim yarattı, dedi. Allah Resulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Allah" buyurdu. Adam: Peki, arzı (yeryüzünü) kim yarattı, dedi. Allah Resulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): ''Allah'' buyurdu. Adam: O halde şu dağları kim dikti ve orada var ettiklerini kim var etti, dedi. Allah Resulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): ''Allah'' dedi. (1/42a) Adam: O halde semayı da yaratan, arzı da yaratan, bu dağları diken hakkı için söyle, seni Allah mı peygamber olarak gönderdi dedi. Allah Resulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Evet" buyurdu. Adam: Senin gönderdiğin elçi bir gün ve bir gecede üzerimize beş vakit namaz olduğunu da ileri sürdü dedi. Allah Resulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Doğru söylemiştir" buyurdu. Adam: Seni Rasul olarak gönderen hakkı için bunu sana Allah mı emretti, dedi. Allah Resulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Evet" buyurdu. Adam: Senin elçin ayrıca mallarımızda zekat yükümlülüğümüzün olduğunu ileri sürdü, dedi. Allah Resulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Doğru söylemiştir" buyurdu. Adam: Seni rasul olarak gönderen hakkı için bunu Allah mı sana emretti, dedi. Allah Resulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Evet" buyurdu. Adam: Senin elçin ayrıca her bir yılımızda ramazan ayında oruç tutmakla mükellef olduğumuzu da ileri sürdü, dedi. Allah Resulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Doğru söylemiştir" buyurdu. Adam: Seni rasul olarak gönderen hakkı için bunu sana Allah mı emretti, dedi. Allah Resulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Evet" buyurdu. Adam: Senin elçin ayrıca Beyti oraya yol bulabilen için haccetmek yükümlülüğümüzün olduğunu da ileri sürdü, dedi. Allah Resulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Doğru söylemiştir" buyurdu. (Enes) dedi ki: Sonra adam dönüp gitti. (Giderken): Seni hak ile gönderene yemin olsun, bunların üzerine ne bir şey ekler, ne de onlardan bir şey eksiltirim, dedi. Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'de: ''Andolsun söylediğine sadakatle bağlı kalırsa kesinlikle (l/42b) cenn€te girecektir" buyurdu. Diğer tahric: Buhari, (ta'liken) 63; Tirmizi, 619; Nesai, 2090; Tuhfetu'l-Eşraf, 404 AHMED DAVUDOĞLU İZAHI İÇİN BURAYA TIKLAYIN

Bane Abdullah b. Haşim el-Abdi tahdis etti. (dediki:) Bize Behz rivayet etti. (Dedi ki); Bize Süleyman b. el-Muğire, Sabit,den naklen rivayet etti. Sabit dedi ki: Enes dedi ki: Kur'an-ı Kerim'de Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e herhangi bir şey hakkında soru sormak bize yasaklanmıştı.... Sonra da hadisi aynen rivayet etti. Diğer tahric: Buhari, (ta'liken) 63; Tirmizi, 619; Nesai, 2090; Tuhfetu'l-Eşraf

Bize Muhammed b. Abdullah b. Numeyr tahdis etti. Bize babam tahdis etti. Bize Amr b. Osman tahdis etti. Bize Musa b. Talha tahdis edip dedi ki: - Bana Ebu Eyyub'un tahdis ettiğine göre Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) bir seferde iken önüne bir bedevi çıkarak devesinin yedeğini yahut yularını tuttu sonra da: Ey Allah'ın Rasulü -ya da: Ey Muhammed- bana beni cennet'e neyin yakınlaştıracağını, cehennem ateşinden de neyin uzaklaştıracağını haber ver, dedi. (Ebu Eyyub) dedi ki: Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ona karşılık vermedi. Sonra ashabı arasına bir göz gezdirdi, arkasından: ''Andolsun buna başarı ihsan edildi -yahut: ona hidayet gösterildi-" buyurdu. (Adama dönerek): "Nasıl demiştin" buyurdu. (Ebu Eyyub) dedi ki: Adam sorusunu tekrar sordu. Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu: "Allah'a ona hiçbir şeyi ortak koşmaksızın ibadet eder, namazı dosdoğru kılar, zekatı verir, akrabalık bağını gözetirsin. Haydi deveyi bırak. " Diğer tahric: Buhari, 1396 ve 5982; Nesai, 467; Tuhfetu'l-Eşraf, 3491 AHMED DAVUDOĞLU AÇIKLAMASI İÇİN BURAYA TIKLAYIN NEVEVİ ŞERHİ 110’da

Bana Muhammed b. Hatim ve Abdurrahman b. Bişr de tahdis edip dediler ki: Bize Behz tahdis edip dedi ki: Bize Şu'be tahdis edip dedi ki: Bize Muhammed b. Osman b. Abdullah b. Mevheb ve Ebu Osman'ın tahdis ettiğine göre her ikisi Musa b. Talha'yı Ebu Eyyub'dan tahdis ederken dinledi. O Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)' den deyip, bu hadisin aynısını nakletti. Diğer tahric: Buhari, 1396 ve 5982; Nesai, 467; Tuhfetu'l-Eşraf, 3491 NEVEVİ ŞERHİ 110’da Bu hadîsin bütün asıl nüshalarında birinci tarikinde senedinde Amr b. Osman; ikinci tarikinde Muhammed b. Osman zikredilmiştir. Halbuki râvi ikisinde de ayni zst olup ismi Amr b. Osman'' dır. Ona Şu'be yanlışlıkla bir defa Muhammed demiş ve bu ismi bir daha böyle bellemiştir. Ş u ' b e 'nin bu vehmini bir çok hadis uleması beyan etmişlerdir. Hadîsi Buharı imam Ahmed b. Hanbel ve Nesai dahi rivayet etmişlerdir

Bize Yahya b. Yahya et-Temimi tahdis etti. Bize Ebu'l-Ahvas haber verdi. (H) Bize Ebu Bekr b. Ebu Şeybe de tahdis etti. Bize Ebu'l-Ahvas, Ebu İshak'tan tahdis etti. O Musa b. Talha'dan, o Ebu Eyyub'dan şöyle dediğini nakletti: Bir adam Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e gelerek dedi ki: Bana beni cennete yakınlaştıracak ve ateşten uzaklaştıracak şekilde yapacağım bir ameli göster. Allah Rasulü şöyle buyurdu: "Allah'a ona hiçbir şeyi ortak koşmamak şartıyla ibadet edersin, namazı dosdoğru kılarsın, zekatı verirsin, akrabalarını gözetirsin. " Adam dönüp gidince Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Eğer kendisine emrolunanlara sımsıkı sarılırsa cennete girer" buyurdu. İbn Ebi Şeybe'nin rivayetinde ise: "Eğer bunlara sımsıkı sarılırsa" şeklindedir. Diğer tahric: Buhari, 1396 ve 5982; Nesai, 467; Tuhfetu'l-Eşraf, 3491 A.DAVUDOĞLU

Bana Ebu Bekr b. İshak da tahdis etti. (Dedi ki): Bize Affan rivayet etti. (Dedi ki): Bize Vuheyb rivayet etti. (Dedi ki): Bize Yahya b. Saîd, Ebu Zur'a'dan, o Ebu Hureyre'den rivayet ettiğine göre; Bir bedevi Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e gelerek: Ey Allah'ın Rasulü bana yerine getirdiğim takdirde cennete gireceğim bir amel göster, dedi. Allah Rasulü (sallallahu aleyhi ve sellem): ''Allah'a ona hiçbir şeyi ortak koşmamak şartıyla ibadet edersin yazılmış namazı dosdoğru kılarsın, farz olan zekatı eda edersin, ramazan orucunu tutarsın" buyurdu. Adam: Canım elinde olana yemin ederim ki, ebediyen bunlara bir şey katmayacağım ve bunlardan bir şey eksiltmeyeceğim, dedi. Arkasını dönüp gidince, Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem): "Cennet ehlinden bir adamı görmekten memnun olacak bir kimse buna baksın" buyurdu. Diğer tahric: Buhari, 1397; Tuhfetu'l-Eşraf, 14930 A.DAVUDOĞLU

Bize Ebu Bekir b. Ebi Şeybe ve Ebu Kureyb -lafız Ebu Kureyb'in olmak üzere- tahdis edip dediler ki: Bize Ebu Muaviye, A'meş'ten tahdis etti. O Ebu Süfyan'dan, o Cabir'den şöyle dediğini nakletti: Numan b. Kavkal, Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e gelerek: Ey Allah'ın Rasulü, ne dersin yazılmış namazı kılsam, haramı haram bilip uysam, helali helal bilsem, cennete girer miyim, dedi. Allah Rasulü (sallallahu aleyhi ve sellem): "Evet" buyurdu. Bu Hadisi Yalnız Müslim rivayet etmiştir; Tuhfetu'l-Eşraf, 2313 A.DAVUDOĞLU